O nas / Redakcja / Profil użytkownika / SEP / IMF / Fundacja dla AGH / 13:48 / Wtorek 10 Grudzień
News
Wyszukaj
Kategorie:

XLV Sesja Studenckich Kół Nauk
Wydarzenia
Wiadomości
Wentylacja Kopalń
Węgiel Brunatny
Tąpania
Technologie
Technologie
Surowce mineralne
Publikacje Naukowe
Publikacje Naukowe
Programy unijne
Ochrona Środowiska
Metan
Ludzie
Konferencje
Konferencje
Instytuty Naukowe
Informatyka
Górnictwo podziemne
Górnictwo odkrywkowe
Geomechanika
Energetyka
Energetyka
Elektrotechnika przemysłowa
Eksploat w warunkach zagrożeń
Ekonomia
Ekologia
Edukacja
Edukacja
Ciekawi ludzie
Centra Transferu Technologii

Wyzwania i możliwości sektora gospodarki odpadami górniczymi i przeróbczymi w regionie basenu morza bałtyckiego
2013-06-14 13:03:00

Doświadczenia projektu MIN-NOVATION

Region Basenu Morza Bałtyckiego to obszar występowania wielu wartościowych kopalin. Bez względu jednak na rodzaj występujących złóż, przemysł wydobywczy w tym regionie boryka się z problemami związanym z gospodarką odpadami, które powstają podczas eksploatacji i przeróbki tych kopalin. Zagadnienia związane z sektorem gospodarki odpadami z przemysłu wydobywczego obejmują aspekty techniczne, prawne, finansowe oraz społeczne – m.in. brak efektywnych technologii odzysku, brak środków na testowanie nowych rozwiązań technologicznych, inflacja prawa czy negatywny wizerunek górnictwa.

Tematyka projektu MIN-NOVATION Mining and Mineral Processing Waste Management Innovation Network (Sieć innowacji w zarządzaniu odpadami górniczymi i przeróbczymi) związana jest z gospodarowaniem odpadami górniczymi i przeróbczymi w całym ich cyklu życia, tzn. od przeciwdziałania ich powstawaniu w kopalniach, poprzez możliwie jak największe wykorzystanie surowców zarówno z bieżącego wydobycia, jak i zalegających na starych składowiskach, aż po rekultywację obiektów z nieużytecznymi materiałami odpadowymi. W projekcie uczestniczy 11 partnerów, reprezentujących instytucje naukowo–badawcze oraz agencje regionalne z sześciu krajów: Estonii, Finlandii, Szwecji, Norwegii, Niemiec i Polski. Realizację projektu wspiera 16-stu Partnerów Stowarzyszonych.

Ideą projektu jest utworzenie transnarodowej sieci wymiany wiedzy i doświadczeń oraz  budowa pomostu pomiędzy instytucjami naukowo–badawczymi, terytorialnymi samorządami i agencjami rozwoju, a małymi i średnimi przedsiębiorstwami działającymi w sektorze gospodarki odpadami górniczymi i przeróbczymi, którego zadaniem jest transfer innowacyjnych technologii pozwalających na odzysk użytecznych surowców. Transnarodowa sieć jest złożona z sieci regionalnych, które zostały utworzone w krajach Partnerów Projektu.

Jednym z pierwszych efektów projektu było zdefiniowanie obecnej sytuacji, określenie możliwości, wyzwań oraz zagrożeń i słabości w sektorze gospodarki odpadami wydobywczymi w poszczególnych regionach partnerskich. Na podstawie tego ustalona została wspólna strategia działania, której głównym zamierzeniem jest poprawa efektywności funkcjonowania ww. sektora. Najbardziej aktualne problemy występujące w poszczególnych regionach partnerskich zostały przedstawione poniżej.

 

Szwecja

Obecnie w regionie górniczym Bergsladen funkcjonują trzy podziemne kopalnie rud Zn-Pb-Ag, produkujące łącznie około 675 000 ton skały płonnej rocznie. Duża część tych odpadów wykorzystywana jest do podsadzania pustek poeksploatacyjnych jak również do budowy zapór do składowania pozostałych odpadów górniczych. Ponadto, kopalnie wykorzystują odpady jako materiał do budowy pobliskich dróg.

Obecność dużej ilości hałd zasobnych w wartościowe surowce, z uwagi na wysokie i długoterminowe zapotrzebowanie metali na rynkach światowych, stanowi dużą szansę rozwoju dla regionu Bergsladen. Odzysk odpadów z tego typu składowisk nie tylko stanowiłby bogate źródło surowca, lecz również wpłynąłby pozytywnie na środowisko. Odpady deponowane w hałdach stanowią zagrożenie dla wód podziemnych oraz okolicznych gruntów. Głównym problem w sektorze gospodarki odpadami wydobywczymi w tym regionie, obok braku rentownej technologii odzysku surowców z hałd są przepisy prawne, które kwalifikują tereny pokopalniane do obszarów objętych ustawą o ochronie dziedzictwa. Zgodnie z zapisami ww. ustawy, za zabytki uznaje się wszelkie obiekty, które zostały wykonane w przeszłości, z zastosowaniem dawnych metod, na których obecnie nie prowadzi się już żadnej działalności. Rozwiązanie problemu związanego z zapisem ww. ustawy będzie kamieniem milowym w rozwoju gospodarki i ochronie środowiska regionu Bergsladen.

 

Norwegia

Głównym źródłem odpadów w regionie Rogaland w Norwegii jest przemysł naftowy (zwierciny z platform wiertniczych na Morzu Północnym) i górnictwo. Sposób wykorzystania tych odpadów uwarunkowany jest odpowiednimi przepisami, głównie skoncentrowanymi na składzie chemicznym odpadów.

W 2012 roku odpady składowane na powierzchni w regionie Rogaland pochodziły z kopalni rud ilmenitu Titania. Odpady powstające w kopalni obejmują zarówno skałę płonną z nadkładu, jak również odpady generowane w procesach przeróbczych. Na każde 10 mln ton odzyskanego materiału, przypada 3,5 mln rud oraz 6,5 mln materiału z nadkładu. W procesach separacji ilmenitu z rudy powstaje około 2–2,2 mln ton odpadów rocznie. Odpady te, deponowane są w pobliskim stawie osadowym. Pospolitą praktyką w tym sektorze jest lokowanie przez kopalnię odpadów inertnych w fiordach. W przypadku składowania odpadów toksycznych, pochodzących głównie z przemysłu naftowego, w zależności od stopnia zanieczyszczenia tych odpadów, są one oczyszczane w instalacjach znajdujących się już na platformach wiertniczych, a następnie zrzucane do morza. Części toksyczne wyodrębnione w procesie oczyszczania transportowane są na ląd, gdzie odpowiednio zabezpieczone, deponowane są w wyrobiskach starych zamkniętych kopalń. Obecnie prowadzone są badania nad odzyskiem części użytecznych z odpadów wiertniczych, jednak żadne z zaproponowanych dotychczas metod, nie przewyższa pod względem ekonomicznym obecnie stosowanego rozwiązania.

 

Niemcy

Region Mansfeld Südharz od przeszło 800 lat stanowił obszar wydobycia i przeróbki rud miedzi. W ciągu tego okresu w regionie tym zdeponowano około 220 000 Mg odpadów. Działalność górnicza została zakończona w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Największe skupisko składowisk znajduje się w obrębie gmin Eisleben – Helbra – Hettstedt, z jednej strony stanowiąc obecnie nieodłączny element lokalnego krajobrazu, z drugiej zaś - potencjalne źródło cennych surowców. W regionie można wyróżnić trzy rodzaje hałd. W pierwszych zdeponowane są drobnouziarnione odpady z przeróbki rud cynku i ołowiu, powstałe w latach 1921 – 1990 w procesach metalurgicznych rud miedzi, ich ilość szacuje się na ok. 240 000 ton. Hałdy drugiego rodzaju to obiekty o dużych rozmiarach, które zawierają rudy miedzi o niższej zawartości metali towarzyszących (Ag, Zn, Pb). Trzeci rodzaj składowisk to odpady hutnicze. Szacuje się, iż obecnie w hałdach tych zdeponowane jest około 50 mln ton żużli oraz 45 000 odpadów paleniskowych.

Opisane hałdy są przedmiotem badań i analiz, których celem jest wskazanie efektywnej technologii skierowanej na  odzysk surowców. Wskazanie skutecznego rozwiązania w tej dziedzinie w dużym stopniu przyczyniłoby się do rozwoju regionu Mansfeld Südharz.

Hałda z regionu Mansfeld Südharz

Hałda z regionu Mansfeld Südharz (fot. Horst Zobel)

Źródło: http://www.min-novation.eu/Newsletters-Links.html

 

Finlandia

Odpady wydobywcze stanowią ok. 30% wszystkich odpadów, które powstają w Finlandii. Poziom odzysku tych odpadów sięga niewiele powyżej 25%, gdzie odpady przeróbcze stanowią ich niewielką część. Pozostałe odpady znajdują zastosowanie przy budowie dróg, lub uszczelnianiu zapór, reszta jest deponowana na hałdach.

W 2011 Fińska Agencja Technologii i Innowacji rozpoczęła program Zielone Górnictwo, którego celem jest pozycjonowanie Finlandii jako lidera zrównoważonego rozwoju. Kluczowe działanie programu to stworzenie bezodpadowego górnictwa (wydobyte kopaliny towarzyszące powinny od razu być zagospodarowane). Przewiduje się, iż w 2016 roku wydobycie wzrośnie do 155 mln ton/rok. Co za tym idzie, ilość odpadów górniczych wzrośnie w ciągu najbliższych lat z około 30 mln ton do co najmniej 70 mln ton. Obecnie sektor gospodarki odpadami wydobywczymi spotyka ograniczenia ze strony przepisów prawnych jak również braku specjalistów do stworzenia wielodyscyplinarnych zespołów, które będą pracować nad stworzeniem nowych, bezodpadowych technologii.

 

Estonia

Główne surowce eksploatowane w Estonii to łupek roponośny, wapień jak również torfy, piaski i żwiry, gliny oraz w mniejszym stopniu fosforyt i granit. W Estonii powstają obecnie dwa rodzaje odpadów górniczych: skała płonna z robót wydobywczych i procesów rozdziału łupka roponośnego oraz miał wapienny pochodzący z procesów rozdrabniania i sortowania. Skały płonne wykorzystywane są do produkcji różnego rodzaju kruszywa. Krajobraz regionów górniczych Estonii również nieodłącznie związany jest hałdami, w których zdeponowane są odpady z eksploatacji prowadzonej w przeszłości.

Sektor gospodarki odpadami wydobywczymi w tym regionie nastawiony jest na szukanie nowych innowacyjnych technologii w zakresie odzysku surowców użytecznych ze składowanych odpadów jak również z bieżącej produkcji.

 

 

Polska

Długotrwała eksploatacja węgla spowodowała znaczne i często nieodwracalne zmiany w środowisku naturalnym. Hałdy górnicze i niecki powstałe w wyniku osiadań terenu stały się typowym elementem krajobrazu regionów górniczych. Eksploatacja surowców zdeponowanych na składowiskach odpadów mogłaby przynieść podwójną korzyść - poprawę stanu środowiska oraz ochronę złóż kopalin.

Niewątpliwie mocną stroną polskiego sektora gospodarki odpadami wydobywczymi jest ich stała produkcja, jak również szerokie spektrum wykorzystania tych odpadów. Ponadto duży potencjał badawczy w postaci instytucji naukowo–badawczych daje znaczne możliwości w zakresie rozwoju nowych technologii odzysku surowców wtórnych w tym sektorze, co może przyczynić się do wzrostu wykorzystania odpadów górniczych i przeróbczych. W polskim sektorze gospodarki odpadami górniczymi i przeróbczymi na pierwszy plan wysuwa się problem związany z rozproszeniem przepisów prawa regulujących postępowanie z odpadami. Częste zmiany ustaw, niejasność zapisów, powodują problemy z interpretacją oraz implementacją przepisów. W ramach projektu Min-Novation na spotkaniach Regionalnej Sieci Projektu został nawiązany dialog pomiędzy przedstawicielami instytucji, które wydają decyzje w zakresie postępowania z odpadami wydobywczymi (urzędy marszałkowskie, urzędy powiatowe), kopalniami, a małymi i średnimi przedsiębiorstwami.

Kopalnia Marcel - proces odzysku (fot. Anna Ostręga)

Źródło: http://www.min-novation.eu/Newsletters-Links.html

 

Analiza możliwości, wyzwań i problemów występujących w poszczególnych regionach, wpłynęła na zawiązanie współpracy pomiędzy poszczególnymi parterami projektu. Obiektem wspólnego zainteresowania okazały się zagadnienia prawne jak również wsparcie w zakresie szukania innowacyjnych technologii odzysku surowców zdeponowanych na składowiskach odpadów.

 

 W ramach projektu w Finlandii, Estonii, Szwecji i Polsce przygotowywane są cztery instalacje pilotażowe, których zadaniem będzie analiza i odzysk odpadów wydobywczych. Instalacje będą testowane w zakresie ich funkcjonalności oraz zastosowania na skalę przemysłową.  nie wszystkie są mobilne będzie testowanie odzysku odpadów pochodzących z regionów parterskich.

Firma Kainuun Etu sp. Z o.o. (Finlandia) rozbudowała mobilne laboratorium do analizy wody i odpadów górniczych. W obiekcie przeprowadzane są badania m.in. skały płonnej, piasku magnezytowego, kaolinu żelazowego, syderytu, getytu, ziemi okrzemkowej oraz łupków.

Na Technicznym Uniwersytecie w Tallinie (Estonia) powstała mobilna instalacja do produkcji kruszyw dla drogownictwa, na bazie wapiennych odpadów powstających przy eksploatacji łupków roponośnych. Łupki pozyskane w tym procesie znajdą zastosowanie do produkcji energii. 

Partnerzy projektu z Uniwersytetu w Örebrö (Szwecja) budują mobilne urządzenie do odzysku surowców z historycznych składowisk odpadów górniczych i żużli metalurgicznych. Otrzymane w  ten sposób elementy metaliczne to pożądane materiały w zakładach metalurgicznych.

Wydział Górnictwa i Geoinżynierii AGH w ramach projektu przygotowuje instalację demonstracyjną do produkcji kruszyw z odpadów powęglowych. W instalacji testowane będą odpady o frakcji  20 – 150 mm pochodzące z płuczek cieczy ciężkich z wybranych zakładów przeróbki węgla w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym.

 

Więcej na www.min-novation.eu

 

Źródło:

M. Cała, A. Ostręga „Problematyka gospodarowania odpadami z przemysłu wydobywczego w projekcie MIN-NOVATION”, Czasopismo Naukowo-Techniczne Górnictwa Rud „CUPRUM”, nr 4 (65)/2012, Wrocław

Biuletyn "MIN-NOVATION Sieć innowacji w zarządzaniu odpadami górniczymi
i przeróbczymi"

Report from the 1st and 2nd MIN_NOVATION Regional Meeting "Current State of the mining and processing waste management in the regions. Establishing the MIN-NOVATION Regional Network. SWOT analysis POLAND"

Report from the 1st and 2nd MIN_NOVATION Regional Meeting "Current State of the mining and processing waste management in the regions. Establishing the MIN-NOVATION Regional Network. SWOT analysis SWEDEN"

Harry Sandström "Green Mining. TEKES funded development program" - prezentacja z 3 MBN meeting, Finlandia, Vuokatti listopad 2011

Jan Frick "Communities, Fjords and Mineral Waste" - MIN-NOVATION Project Newsletter No 5 April 2012

Lutz Koch et al " Challenges and opportunities in mining and mineral processing waste management in the Mansfeld-Südharz region" - MIN-NOVATION Project Newsletter No 3 October 2011

www.min-novation.edu.pl

 

Praca naukowa finansowana ze środków finansowych na naukę w latach 2011-2013 przyznanych na realizację projektu międzynarodowego współfinansowanego

minno


 

 

 

 

Źródło: brak źródła
Autor: Redakcja
Dodaj do: Bookmark and Share
Komentarze internautów:

Brak komentarzy
Teberia poleca